Kompetencje cyfrowe to nie tylko technologia. To cyfrowe nawyki, które chronią przed socjotechniką

Cyfrowe nawyki: Zatrzymaj się. Sprawdź. Działaj.

To trzy słowa, do których wracałam podczas prelekcji w CEN w Łomży.

Na co dzień pracuję z zespołami interdyscyplinarnymi tworzącymi oprogramowanie. Od lat obserwuję, że specjaliści nie opierają bezpieczeństwa wyłącznie na wiedzy technicznej. Mają też wyrobione nawyki – zatrzymują się, sprawdzają źródło, weryfikują założenia, pytają i nie ufają pierwszej odpowiedzi tylko dlatego, że brzmi wiarygodnie. I właśnie z tej obserwacji wyrósł temat prelekcji.

Punktem wyjścia było pytanie: dlaczego nawet osoba, która zna zasady cyberbezpieczeństwa, może kliknąć, zaufać albo zatwierdzić coś zbyt szybko?

Socjotechnika nie zawsze atakuje technologię

W wielu sytuacjach oszust nie musi przełamywać zabezpieczeń.

Wystarczy, że wpłynie na decyzję człowieka.

Podczas spotkania rozmawialiśmy o tym, jak socjotechnika wykorzystuje autorytet, presję czasu, sympatię, społeczny dowód słuszności, zaangażowanie, wzajemność czy pozornie logiczne uzasadnienie.

Nie chodziło jednak wyłącznie o rozpoznawanie tych mechanizmów.

Dużo ważniejsze było pytanie: co zrobić, żeby nie oddać komuś kontroli nad tempem własnej decyzji?

Cyfrowe nawyki w praktyce

Prelekcja miała również część praktyczną.

Jedno z ćwiczeń pokazywało, jak presja czasu zmienia sposób działania. To samo zadanie wykonywane w innych warunkach dawało zupełnie inny efekt. Nie zmieniała się wiedza uczestników – zmieniał się sposób działania.

Inne ćwiczenie pokazywało, jak informacja potrafi zmieniać się po drodze, nawet bez złej intencji. To dobry punkt wyjścia do rozmowy o tym, dlaczego w świecie krótkich postów, screenów, rolek i przesyłanych wiadomości warto wracać do pierwotnego źródła.

Kompetencje cyfrowe to także sposób działania

Podczas spotkania wracałam do trzech elementów: wiedza – zachowanie – świadomość własnej podatności na błąd.

Nie da się przygotować człowieka na każdy przyszły scenariusz oszustwa. Można jednak ćwiczyć sposób działania, który przydaje się niezależnie od tego, czy zagrożenie przyjdzie SMS-em, mailem, telefonem, reklamą czy komunikatem wygenerowanym przez AI. I dlatego najważniejsza klamra tej prelekcji była bardzo prosta:

Zatrzymaj się. Sprawdź. Działaj.